دستكارى [ اصلاح ] كرد و شرق اسلامى هنوز هم ترجمه‌هاى دستكارى شدهء نصير الدّين طوسى را به كار مىبرد . از جمله رونويس تازه‌اى از المجسطى آماده كرد كه تقريبا همهء ترجمه‌هاى سلف را زير نفوذ گرفت . رصديابى به منظور تنظيم جدولهاى نجومى را در سنّ پيرى يعنى شصت سالگى آغاز كرد ، با وجود اين ، پس از دوازده سال كار ، در حدود سال 1271 / 670 ه . به ختم آن توفيق يافت ، در صورتى كه خود در مقدّمهء آن مىنويسد كه دورهء رصدهاى نجومى به كمتر از سى سال به سر نمىرود . 96 منجّمان ديگر نيز در تنظيم اين جدولها شركت داشتند ، و محاسبهء آن بر بنياد خطّ نصف النّهار مراغه بود ، و به انتساب لقب فرمانروايان مغول عنوان زيج ايلخانى گرفت . كتاب ، چهار مقاله دارد كه اوّلى دربارهء گاهشماريهاى مختلف است ، دومى از حركت ستارگان ، سومى از تعيين اوقات ، و چهارمى از محاسبات مختلف نجومى سخن دارد . جدولهاى آن اگر چه اغلب شامل رصدهاى ابتكارى نيست در شرق نزديك شهرت فراوان يافت و حتّى پس از پيدايش زيج الغ بيگ همچنان به كار مىرفت ؛ بلكه به چين نيز راه يافت و بر دانش نجوم آنجا به طور كامل مسلّط شد . به سال 1362 / 764 ه . 97 يكى از دانشوران سمرقندى مقيم چين با استفاده از جدولهاى نصير الدّين طوسى تقويمى خاص براى يكى از نوادگان چنگيزخان تنظيم كرد كه تا قرن چهاردهم / هشتم ه . يعنى پس از انقراض دولت چينى مغول ، در آنجا نفوذ داشت ، تا به قرن هفدهم كه مؤلّفات يسوعيان غربى - كه در آن دوران فعّاليّت فراوان داشتند - جاى آن را گرفت . 98 به احتمال قوى ، اصل زيج ايلخانى فارسى بوده ولى شمار فراوانى رو نويس ، نيز چند رو نويس دستكارى شده به زبان عربى ، و نيز چند شرح عربى دربارهء آن وجود دارد . 99 يكى از اين شرحها كه از محمود شاه قلجى است ، اروپا را با اين جدولها آشنا ساخت ، زيرا در سالهاى 1648 - 1650 / 1058 - 1061 ه . قسمتهايى از آن با ترجمهء جان گريوز ، منجّم و خاورشناس انگليسى ، منتشر شد . 100 در اين كتاب نيز مانند همهء زيجهاى ديگر مطالب جغرافيايى خالص كم نيست اگر چه همهء مطالب آن مختص به توضيح طولها و عرضهاست . 101 يك كتاب جغرافياى فارسى نيز به نصير الدّين طوسى نسبت مىدهد كه صورة الاقاليم عنوان آن ، از مكتب جغرافى شناسان قديم عرب مايه دارد ، و دربارهء صحّت انتساب آن به طوسى ترديد هست و چنان مىنمايد كه ترجمهء فارسى كتاب اصطخرى بوده باشد . 102 از جمله شاگردان و دستياران متعدّد طوسى ، قطب الدّين مسعود شيرازى ( 1236 - 1311 / 634 - 710 ه . ) 103 را بخصوص بايد ياد كرد كه مواهب علمى او از حدود جغرافيايى رياضى بسيار تجاوز كرده بود . وى همانند نصير الدّين طوسى جامع فنون معارف بود تا آنجا كه ابو الفدا وى را « متفنّن » لقب داده بود . 104 وى در بعضى از زمينه‌ها از نصير الدّين درگذشت و